Skrywers van die Bybelboeke

Skrywers van die Bybelboeke – Francois Malan

Vraag:

Stuur asb  vir my alles aan wat u het oor die skrywers van die Bybel.

Antwoord:

 

Prof Francois Malan antwoord:

Dit is onmoontlik om alles aan te stuur. Hier volg ‘n klein blikkie op die probleme van wie die boeke geskryf het. In die ou tyd was daar nie wette oor plagiaat nie of skrywers wat jaloers was op hulle produkte nie, maar was dit ‘n eer om iemand se naam aan ‘n boek te gee wat hy nie alles geskryf het nie. Baie van die opskrifte is later eers by ‘n geskrif aangebring.

1-5 Aan die eerste vyf boeke van die OT het verskeie groepe saam gewerk. Hulle het gebruik gemaak van dele wat Moses opgeteken het (vgl. bv. Eks.17:14; 24:4; 34:28; Num.33:2; Deutr.31:9,22 ) en het mondelinge oorlewerings en insigte mettertyd op skrif gestel. Onder die groepe tel priesters, die koninklike hof, leviete, en profete.Sommige groepe gebruik die soortnaam God vir die Skepper (Elohim in Hebreeus) ander die eienaam Here (Jahweh in Hebreeus) die verbondsnaam vir Israel se God wat Hy aan Moses gegee het (Eks.3:14-15), party gebruik altwee name.

Genesis interpreteer die oertyd met twee skeppingsverhale (1:1-2:4a; 2:4b-25): die sondeval en sy gevolg (3:1-6:4) en sondvloed 6:5-9:29), en twee verhale oor die verspreiding van die nasies (10 en 11:1-9)); daarna die aartsvadertyd van God se genade oor Abraham en sy nageslag.

Deuteronomium herhaal grootliks wat reeds in Eksodus, Levitikus en Numeri vertel is oor Moses as God se segsman om sy volk uit slawerny uit te lei, maar Deuteronomium het heeltemal ‘n ander skryfstyl. Josua is ‘n vervolg op die gebeurtenisse waarvan die eerste vyf vertel. Baie van die opteken en interpretasie kon reeds in Dawid en Salomo se tyd (1000-931 v.Chr.) plaasgevind het, maar tot in Esra en Nehemia se tyd (458-428 v.Chr.) is daar moontlik aan die finalisering van die boeke gewerk.

6,7,9-12 Die omvattende weergawe van Israel se geskiedenis wat in Josua, Rigters, 1 & 2 Samuel, 1 & 2 Konings beskryf is, word die Deutronomistiese Geskiedwerk genoem, omdat die geskiedenis van God se volk Israel beoordeel word vanuit die bepalings wat in die boek Deutronomium neergelê is. Die werk het uit verskeie vroeëre geskrifte gegroei. Vgl. Jos. 8:32; 24:26; Jos. 10:13 verwys na die Boek van die Opregte; Konings verwys meer male na die annale van die konings van Israel of Juda (bv. 1 Kon.2:19,29). Die afronding moes geskied het na die ballingskap (597-538 v.Chr.) aangesien dit gebeurtenisse tot en met die vrylating van Jojagin meedeel (2 Kon.25:27).

8 Rut word in die Hebreeuse bybel geplaas onder die Geskrifte wat die Jode beskou as later as die Wet en die Profete boeke geskryf. Rut is een van die vyf feesrolle. Dit word tydens die Pinksterfees, wat ook ‘n oesfees is, in die sinagoges gelees. Die Griekse vertaling van die OT (in die 3e eeu v.Chr gemaak) het Rut ná Rigters geplaas, omdat dié gebeure in die Rigtertyd plaasgevind het (vgl. Rut 1:1 se ‘tyd van die leiers’). Die geslagsregister in 4:18-22 loop tot by Dawid, en kan moontlik aandui dat dié klein novelle in Salomo se tyd afgerond is.

13-16 Die Kronistiese Geskiedwerk bestaan uit 1 & 2 Kronieke, Esra en Nehemia. Hierdie historiese werk dek die tydperk van die skepping tot by Nehemia (428 v.Chr.). Die vier boeke val ook onder die Geskrifte in die Hebreeuse Bybel, maar is deur die Griekse vertaling ná 2 Konings geplaas, omdat dit dieselfde geskiedenis oorvertel en verder voer tot na die ballingskap (vgl. 2 Kron.36:22-23). Die skrywers van die Geskiedwerk maak gebruik van die ouer geskrifte, waarskynlik ook van Samuel en Konings, en is waarskynlik teen 350 v.Chr. afgerond, voor die val van die Persiese ryk in 539 v.Chr., wat nie daarin beskryf word nie.

17 Die klein novelle Ester is ook een van die Joodse feesrolle, en word tydens hulle Purimfees gelees (vgl. Ester 9:26). Ahasveros regeer van 486-464 v.Chr. en die boek is waarskynlik teen die 4e eeu v.Chr. geskryf.

18 Die wysheidsboek Job bestaan uit ‘n verhalende inleiding en slot oor Job, met lang gesprekke in digvorm tussenin. Die prosa dele is die oudste en dateer uit die tyd voor die ballingskap (597-538 v.Chr.). Die grootste deel van die middelstuk kon in die loop van die ballingskap en daarna bygekom het.

19 Die Psalmbundel bestaan uit verskillende versamelings van liedere wat deur Israel se kore en soliste in die erediens gesing is. Die opskrifte, wat later aangebring is, verbind sekere psalms aan sekere persone, bv. Dawid. Die Hebreeuse koppelwoord kan egter ‘aan Dawid’ en ‘van Dawid’ aandui.

3-41 die Dawid-versameling (waaronder bv. 24,26 oor die tempel wat na Dawid gebou is)

42-83 die Elohistiese-versameling gebruik die naam ‘God’ en nie Here nie (vgl. 53 met God

en 14 met Here by dieselfde lied), om nie die Naam van die Here ydellik te gebruik nie.

42-49 die Korag-versameling

50,73-83 die Asaf-versameling

51-72 die klein Dawid-versameling (vgl. 72:20 al is 72 aan Salomo toegeskryf)

84-150 bevat kleiner groepe:

84-85,87-88 Korag-liedere

86,108-110,138-145 derde groep van Dawid-liedere

120-134 pelgrimsliedere, (met 4 Dawid-liedere en 1 Salomo-lied)

105-107, 135,136 halleluja (loof die Here) liedere

89,90-104,115,119,137 later byvoegings

Aan Dawid word 73 psalms toegeskryf, 2 aan Salomo, 1 aan Moses (90), 12 aan Asaf, 12 aan die seuns van Korag, 1 aan Heman (88), 1 aan Etan (89), 1 aan Jedutun (39).

Later is die bundel in vyf dele verdeel, wat elkeen met ‘n lofprysing eindig, en Psalms 1 en 2 as inleiding tot die gesamentlike bundel:

1-41 met die lofprysing in 41:14

42-72 met die lofprysing in 72:19

73-89 met die lofprysing in 89:53

90-106 met die lofprysing in 106:48

107-149 met 150 as die lofprysing waarmee die bundel afsluit.

20 Die Spreukebundel, met Salomo-tipe wysheid (1 Kon 4:29-34), bestaan uit ‘n hele aantal versamelings uit die 10e tot die 4 eeu v.Chr.:

10:1-22:16 ‘n Salomo-versameling van na die ballingskap, met Aramese invloed.

22:17-24:34 ‘n versameling van die wyses uit Salomo se tyd, met Egiptiese invloed.

24:23-34 ‘n tweede versameling van wyses (tyd onseker)

25-29 Salomo-spreuke deur Hiskia (714-686 v.Chr.) se amptenare versamel (dit is die oudste

versameling)

30 ‘n Agur-versameling (moontlik van Arabiese oorsprong)

31:1-9 ‘n Lemuël-versameling (moontlik ook van Arabiese oorsprong)

31:10-31 ‘n Gedig oor die ideale vrou (moontlik na die ballingskap wat 31:3 se ander kant stel)

1-9 as inleiding tot die bundel uit die 4e eeu v.Chr. met tekens van Griekse invloed.

21 Prediker is saam met Job en Spreuke die drie wysheidsboeke van die Ou Testament, en is deel van die Hebreeuse Geskrifte, en is een van die feesrolle, wat tydens die Loofhuttefees in die sinagoges gelees word. Prediker is ‘n skuilnaam, en die skrywer gebruik die gesag van die seun van Dawid en koning in Jerusalem wat wyser as al sy voorgangers is (Pred.1:1,16), maar die Aramese en Persiese woorde in die boek is ‘n aanduiding van die 4e tot die 3e eeu v.Chr. (en nie van Salomo van die 10e eeu v.Chr. nie).

12:9-11 kom van ‘n student van die prediker wat sy lof toeswaai.

12:12-14 kom van ‘n kritikus wat die prediker se pessimisme versag met gehoorsaamheid aan die wet.

22 Hooglied is ‘n versameling liefdesliedere oor die verhouding tussen één man en één vrou in die huwelik, teenoor die koning met sy baie vroue en byvroue en geld (vgl. 6:8; 8:12). Dit is een van Geskrifte in die Hebreeuse bybel, is een van die feesrolle, en word tydens Paasfees in die sinagoges gelees. Die opskrif ‘van Salomo’ kan in Hebreeus ook ‘aan Salomo’ wees en dit is onseker wie die skrywer(s) is.

23 Jesaja – ‘n onbekende skrywer het waarskynlik die boek teen ongeveer die jaar 435 v.Chr. geskryf aan die mense van Jerusalem, wat uit ballingskap teruggekom het na die ruïnes van die verwoeste stad, wat teleurgesteld is in die nuwe tempel wat hulle gebou het en afsteek by die ou Salomo-tempel, wat sonder ‘n koning is, en verdeeld is in verskillende groepe wat oor godsdiens en politiek van mekaar verskil, met die Jode wat oor die wêreld verstrooid woon. Die skrywer gebruik ou materiaal wat hy versamel het, redigeer dit en bied dit aan as ‘die gesig’ wat Jesaja 300 jaar tevore gehad het (1:1) met die Assiriese bedreiging en die tien stamme se wegvoering in 722 v.Chr, daarna die Babiloniese ballingskap van die twee oorblywende stamme wat in 597 v.Chr. begin , en daarna die bevryding deur die Perse wat in 538 v.Chr. begin. Dit handel oor God se plan met die geskiedenis deur die afgelope 12 geslagte heen, wat sy volk roep om ‘n diensknegsrol te vervul en hulle politieke onafhanklikheid prys te gee, omdat God die mag aan die wêreldmagte gegee het. Die volk se reaksie in elke geslag word uitgespel. Hulle is te trots om hulle mag prys te gee, en wil hê God moet by hulle wense inval, en sluit hulle self so uit deelname aan God se nuwe skepping (hoofstuk 65).

Jesaja het ongeveer van 750-700 v.Chr. in Jerusalem gewoon en gewerk. Die skrywer stel hom en sy woorde voor in 2:2-4; 7:1-8:18; hoofstukke 13, 20 en 36-39 (lg. kom feitlik netso in 2 Konings 18-19 voor). Hoofstukke 40-55 gebruik materiaal wat gedurende die ballingskap en die terugkeer geskryf is (597-528 v.Chr.), 56-66 materiaal wat na die terugkeer geskryf is.

24 Jeremia is ‘n boek oor Jeremia, die profeet van lyding, met ‘n nuwe visie oor oordeel en lyding.

Volgens 36:4,32; 45:1 speel Barug ‘n rol in die optekening van die boekrol wat oor ‘n lang tydperk ontstaan het.

1-25 is sy profetiese uitsprake in digvorm teen Jerusalem en Juda in die tyd van koning Josia

(626-621v.Chr.) in 2-6; Jojakim (609-604) in 7-20; Sedekia (597-587) in 21-25.

26-45 het biografiese gegewens oor die aktiwiteite van Jeremia in prosavorm.

46-51 is profetiese uitsprake teen ander nasies in digvorm

52 is ‘n geskiedkundige slot in prosa.

Omdat Juda sy rug op God gedraai het en afgode dien, tref God se oordeel hulle en gee Hy selfs Jerusalem oor om verwoes te word. Maar God is hartseer oor sy kind Israel-Juda, en uit sy onpeilbare liefde sluit Hy ‘n nuwe verbond wat Hy op die harte van sy mense skryf, wat hulle nuut sal laat dink en doen, met ‘n nuwe gesindheid.

25 Klaagliedere bevat 5 klaagsange in stadige klaagritme geskryf oor die vernietiging van Jerusalem en die tempel in 586 v.Chr. Die reëls van elkeen begin telkens met ‘n opvolgende letter van 22 letters in die Hebreeuse alfabet. Dit is waarskynlik tydens die ballingskap deur ‘n onbekende digter gedig (vgl. Ps 137:1-4), en nie deur Jeremia, soos die Griekse vertaling se opskrif sê nie). Dié feesrol word tydens die herdenking van die verskriklikheid van die val van Jerusalem gelees. Hoewel die Here die stad laat verwoes het oor sy sonde, het sy mense deur sy liefde nie vergaan nie, en is die Here goed vir dié wat op Hom bly hoop en na sy wil vra (3:21-33).

26 Esegiël is saam met die eerste ballinge in 597 v.Chr. na Babel weggevoer. In 593 roep die

Here hom as profeet (1:1-2). Hoofstukke 1-24 is profesië van oordeel wat hy oor Juda en

Jerusalem ontvang van 593-586 v.Chr. Na die val van Jerusalem in 587 handel hoofstukke 25-32

oor die oordeel oor ander volke, en 33-48 oor die verlossing van Juda en Jerusalem. Tydens

Esegiël se lewe is sy profesië op skrif gestel (7:1). Dit is later bygewerk.

27 Daniël. As jong seun is Daniël in 597 v.Chr. na Babel weggevoer en het vir 60 jaar tot 538 v.Chr. as wyse man diens gedoen aan die Babiloniese en Persiese konings. Hoofstukke 7-12 is visioene wat die profeet Daniël gesien en opgeskryf het (7:1). Die geskrifte is later gebruik toe die boek opgestel en bygewerk is tot na 168 v.Chr. en voor die herinwyding van die tempel in Jerusalem in 165 v.Chr. Hoofstukke 1-6 vertel van Daniël en sy vriende in die derde persoon, en is deur iemand anders opgeteken.

28 Hosea. In hoofstukke 1&2 is die Here aan die woord en Hosea moet dit uitvoer. In hoofstuk 3 vertel Hosea van die Here se opdrag aan hom. Sy huwelikslewe moet ‘n simbool wees van Israel se sonde, die Here se oordeel, en die Here se liefde. Hoofstukke 4-11:7 handel oor die Here se oordeel, 14:8-11 oor sy verlossing; 12-13, oordeel, 14 verlossing, 14:10 is ‘n wysheidsuitspraak. Hosea profeteer teen die tien stamme van Israel vanaf die einde van Jerobeam II (781-754 v.Chr.) tot kort voor hulle ballingskap na Assirië (722 v.Chr.). Na die 10 stamme weggevoer is, is Hosea se profesië deur vlugtelinge na Juda gebring, waar hulle aangepas is om Juda te waarsku teen afgodery soos Israel. Gedurende Juda se ballingskap in Babel (597-428) is die huidige teks gefinaliseer.

29 Joël. Die verder onbekende seun van Petuël profeteer êrens na die opbou van die tempel in 515 v.Chr. tydens ‘n sprinkaanplaag. Sy profesie word redaksioneel ontwikkel in 8 paragrawe, wat strek van die Here se oordeelswaarskuwing deur die plaag, tot die Here se verlossing deur reën en die belofte van Sy Gees op alle mense op die dag van die Here.

30 Amos was ‘n skaapboer van Tekoa in Juda, wat die Here geroep het om teen Israel se selfvoldaanheid, rykdom, vormgodsdiens, misbruik van die armes, en afgodery te gaan preek, tydens hulle voorspoedige jare onder Jerobeam II (786-746), en hulle te waarsku dat die dag van die Here se afrekening kom. Wie sy profesië opgeteken het word nie gesê nie. Sy profesië het klaarblyklik redaksionele wysigings ondergaan wat tot na Juda se ballingskap geduur het.

31 Obadja. Die verder onbekende profeet kondig ‘n strafdag vir Esau se nageslag aan, wat hulle verlekker het oor die Here se oordeel oor sy broervolk Juda se wegvoering op ‘die dag van die Here’ in 586 v.Chr. Hy kondig die koms van ‘die dag van die Here’ aan, wat vir die nasies ‘n strafdag sal wees, en vir Juda en Israel ‘n dag van seën.

32 Jona. Die verhaal van die nasionalistiese seun van Amittai, wat redding vir Israel deur Jerobeam II (781-754 v.Chr.; 2 Kon.14:25) aangekondig het, en daarna Israel se grootste vyand Nineve moes gaan oproep tot bekering, en die Here se genade ook oor die heidene moes aanskou, was waarskynlik in die 4e eeu v.Chr. deur ‘n onbekende skrywer geskryf, om God se vrymag oor alle volke te beklemtoon, wat ook met heidene in genade optree.

33 Miga profeteer in Juda tydens die koningskap van Jotam-Hiskia (739-686 v.Chr.). Hy beskryf die sosiale en godsdienstige wanpraktyke van sy dag, wat sal lei tot die vernietiging van Jerusalem, en die eventuele verlossing van ‘n oorblyfsel. Die rangskikking van sy profesië in drie groepe, hoofstukke 1-2, 3-5, 6-7, wat telkens oordeel verkondig en afsluit met verlossing, is waarskynlik latere redaksionele werk.

34 Nahum tree op na die inname van No-Amon (Thebe, in Egipte in 663 v.Chr., Nah.3:8,10) en voor die val Nineve (612 v.Chr., Nah.2:1). Hy is skynbaar een van die Israeliete wat in Assirië bly nadat die tien stamme daarheen as ballinge weggevoer is. Die uitspraak van die Here word per brief op ‘n boekrol geskryf aan die inwoners van Juda, wat deur Assirië verdruk word, om hulle te troos en te versterk in hulle geloof in die Here wat oor die hele wêreld regeer, en die Assiriërs se mag gaan breek.

35 Habbakuk is ‘n gesprek tussen hom en die Here (waarskynlik tussen die jare 612-587 v.Chr.). Hy vra: hoe God die regverdiges kan sien ly en niks daaraan doen nie. Die Here antwoord dat Hy self die Galdeërs (Babilon) gaan stuur om Juda aan te val. Habbakuk vra waarom die Here die Galdeërs toelaat om so wreed op te tree. Die Here gee opdrag dat Habbakuk kennisgewings moet oprig vir almal om te lees dat Hy almal onder alle volke, dié wat goddeloos lewe en ander verdruk, op sý tyd sal traf, en dié wat aan die Here getrou bly en op Hom wag, behoue sal bly. Na die ballingskap word hoofstuk drie ‘n lied van vertroue in die Here.

36 Sefanja. Met sy prediking van oordeel oor Juda se sonde op die dag van die Here, wat ook ander volke sal tref, maar met hoop op verlossing vir dié wat na die Here terugkom, berei Sefanja teen 630 v.Chr. die weg voor vir die hervormings van Josia. Sy preke word tydens die ballingskap en daarna bygewerk.

37 Haggai. Met vyf kort boodskappe op 4 verskillende dae tussen 29 Augustus en 18 Desember 520 v.Chr. wys Haggai op die rede vir die landsdroogte. Dit is omdat die tempel nog nie herbou is tussen al die mooi huise van Jerusalem nie, weens die selfsug van die mense. ‘n Nuwe tyd sal aanbreek met die herbou van die tempel as God se sake weer eerste kom in hulle lewens. Sy boodskappe is kort daarna deur iemand geredigeer.

38 Sagaria bestaan uit twee dele. Die eerste deel (1-8) ondersteun die leier-priesters (Sadokiete) met 8 gesigte van Sagaria tussen 520-518 v.Chr. oor die bou van die tempel en die verlossing van Israel. ‘n Inleiding is vooraan bygevoeg (1:1-6) dat Israel moet terugkom na die Here voor die herstel sal gebeur. Die slotwoord (7-8) handel oor die tyd van verlossing wat nou reeds verwag word.

Die tweede deel (9-14) verteenwoordig miskien die verwagtings van uitgeskuifde sieners (Leviete) se profesië tussen 520-425 v.Chr. Hulle verwag dat die dag van die Here se oordeel en sy redding nog in die toekoms lê. Sommige navorsers meen die gedeelte is veel later geskryf, as profesië van verskillende persone. ‘n Redakteur het die twee dele saamgevoeg en geredigeer.

39 Maleagi (Hebreeus vir ‘My boodskapper’) is die skuilnaam van ‘n onbekende profeet wat tussen 480-460 v.Chr. optree nadat die tempel gebou is, maar die verwagte heil tog nie gekom het nie, en die volk laks geword het in hulle diens van die Here. In ses toesprake wys hy die sondes van die volk en sy leiers uit, maar verseker die volk van die Here se liefde vir hulle. Enkele dele is later bygevoeg, bv. 4:4-6.

40 Matteus. Die apostel Matteus, die eerstydse tollenaar (9:9; 10:3), was waarskynlik verantwoordelik vir baie van die uitsprake van Jesus in die Evangelie. Daarby is ruim gebruik gemaak van Markus en ander bronne deur ‘n Joodse Christen wat die boek rondom 70 n.Chr. saamgestel het vir Griekssprekende Joodse Christene wat nog nie heeltemal met die Judaïsme gebreek het nie.

41 Markus. Die opskrifte van die Evangelies (bv. ‘volgens Markus’) is waarskynlik eers in die tweede eeu n.Chr. aangebring. Die kerklike tradisie verbind die boek aan Johannes Markus van Hand.12:12,25, wat die woorde van Petrus sou opgeteken het vir die gemeente in Rome (1 Petr.5:13). Die tradisie plaas Petrus se kruisiging in die tyd van Nero.

42 Lukas. Die Griekse navorser en skrywer (Lk.1:1-4) word deur die tradisie verbind aan Paulus se medewerker Lukas van Kol.4:14; Flm 24 en 2 Tim.4:11. Voor die jaar 61n.Chr. of na 70 n.Chr. rig hy sy Evangelie aan Teofilus wat waarskynlik sal sorg vir kopieë aan gemeentes wat in die Griekssprekende wêreld tot stand gekom het. As bronne gebruik hy ook Markus en die ander bron wat Matteus ook gebruik, en waarskynlik van die getuienis van nog ooggetuies (1:2).            

43 Johannes. Die Evangelie het ‘n lang ontstaansgeskiedenis waaraan verskeie Joodse en Griekse Christene gewerk het tot die eindproduk teen 85 n.Chr. in Efese voltooi is. Hulle het waarskynlik al sedert 50 n.Chr. tradisie-materiaal rondom die ‘lieflingsdissipel’ van 13:23-25; 19:26-27,35; 20:2-8 en 21:7;20-24 versamel. Die lieflingsdissipel is deur die tradisie vereenselwig met Johannes, die seun van Sebedeus. Sy naam word egter nooit in die Evangelie genoem nie, maar dikwels in die eerste drie Evangelies (bv. Mt.4:21; Mk.1:19; Lk.5:10). Die ‘ander dissipel’ wat met die hoëpriester bekend was (18:15-16) kon egter kwalik die visserman Johannes uit Galilea gewees het.

44 Handelinge is die tweede deel van Lukas se werk (Hand.1:1), wat afsluit met Paulus wat vir twee jaar wag op ‘n verhoor in Rome, van 59-61 n.Chr. (28:30-31). Uit die ‘ons’ gedeeltes (16:10-17; 20:5-15; 21:1-18; 27:1-28:16) word afgelei dat hy, gedurende dié spesifieke gebeure, saam met Paulus was.

45 Romeine. Paulus skryf die brief aan die gemeente in Rome (1:1,7) teen die einde van sy derde sendingreis 55/56 n.Chr. (15:22-29) vanaf Korinte. Tertius het die brief neergeskryf (16:22).

46 1 Korintiërs. Paulus skryf hierdie tweede brief van hom aan die gemeente in Korinte (vgl. 5:9 vir die vorige brief) in 54 n.Chr. vanuit Efese tydens sy derde sendingreis (16:19). Miskien is dit Sostenes wat die brief neerskryf (1:1; 16:21).

47 2 Korintiërs. Dit is nie seker of dit een brief is, of meer as een wat saamgevoeg is nie. Paulus skryf in 55 n.Chr. aan die Korintiërs vanuit Masedonië. Miskien is dit Timoteus wat die brief

neerskryf (1:1).

48 Galasiërs. Hierdie omsendbrief aan die gemeentes in Galasië skryf Paulus moontlik al in 50 n.Chr. van uit Korinte op sy tweede sendingreis. Die skrywer wat dit vir Paulus neergeskryf het

is onbekend (6:11).

49 Efesiërs is waarskynlik ook ‘n omsendbrief aan gemeentes in die omtrek van Efese. Die brief is deur Paulus in gevangenisskap geskryf (3:1; 4:1; 6:20), waarskynlik vanuit Rome

(Hand.28:16 – sommige dink aan sy gevangenskap in Sesarea). Tigikus neem die brief na die

gemeentes (6:21-22) saam met die brief aan die Kolossense.

50 Filippense word waarskynlik in 61 n.Chr. teen die einde van Paulus se gevangenskap (1:7,13,17) in Rome geskryf (1:7,13,17), voordat hy gehoor het of hy vrygelaat gaan word of nie

(1:21-24). Timoteus is by hom (1:1).

51 Kolossense. Saam met die omsendbrief aan die Efesiërs en omstreke, word die brief aan die gemeente in Kolosse met Tigikus en Onesimus gestuur (4:7-9) vanuit Paulus se gevangenisskap

in Rome (4:3,18). [Sommige verklaarders meen Efesiërs en Kolossense is deur volgelinge van

Paulus geskryf, en nie noodwendig uit Rome nie]

52-53 1&2 Tessalonisense. Teen die einde van 51 n.Chr. skryf Paulus dié twee briewe ‘n rukkie na mekaar aan die gemeente in Tessalonika, vanuit Korinte tydens sy tweede sendingreis.

Silvanus en Timoteus is by hom (I 1:1; II 1:1). Wie die briewe neerskryf word nie aangedui nie.

In II 3:17 neem Paulus die pen op.

54 1 Timoteus. Hoewel sommige wetenskaplikes meen dat 1&2 Timoteus en Titus deur leerlinge van Paulus ná sy dood geskryf is, getuig die persoonlike aanslag van die briewe dat hulle deur

Paulus geskryf is. Hy het die briewe waarskynlik ná sy vrylating uit die gevangenis in Rome

geskryf. 1 Timoteus word in 61 of 62 n.Chr. uit Masedonië geskryf om aan Timoteus leiding te

gee oor sy leierskap in die gemeente van Efese.

55 2 Timoteus word waarskynlik geskryf nadat Paulus weer gevang is, verhoorafwagtend is in Rome (1:16,17; 2:9; 4:6), waar hy volgens tradisie in 64 n.Chr. tydens Nero se regering onthoof

is. Hy skryf om Timoteus te bemoedig en om sy rol as apostel oor te neem.

56 Titus word na sy vrylating uit die eerste Romeinse gevangenisskap geskryf in 61 of 62 n.Chr. aan Titus wat op die eiland Kreta hulle werk moet voortsit.

57 Filemon wat waarskynlik in Kolosse woon, word gevra om sy weggeloopte slaaf Onesimus terug te neem, nou as ‘n medegelowige. Dié brief en die slaaf Onesimus word saam met Tigikus

en die Kolossense-brief uit Rome gestuur teen 60 n.Chr. terwyl Paulus ‘n gevangene is

(1:9-10,13).

58 Hebreërs. Die skrywer is onbekend. Dit is moontlik dat die brief aan Griekssprekende Joodse Christene in Palestina geskryf is in die lig van ooreenkomste met Stefanus se leer (Hand.7) en

die tipies Joodse manier van uitleg van die Ou Testament in die brief. Die lyding waarvan 10:32 en 12:4 praat kan miskien verwys na die vervolging van die Christene onder keiser Domitianus

(81-96 n.Chr.).

59 Jakobus was ‘n broer van Jesus (Mk.6:3; Gl.1:19; 2:9; 1 Kor.15:7) wat die leier in die Jerusalem-gemeente geword het (Hand.12:17; 15:13-20; 21:18). Die materiaal wat in die brief

vervat is kom waarskynlik uit sy preke, en hy het moontlik met die samestelling van die brief die hulp van Griekssprekende Joodse Christene gehad, waarvan die goeie Grieks van die brief

getuig. Dit word moontlik aan Joodse Christene buite Palestina geskryf (1:1). Volgens die tradisie is hy in Jerusalem vermoor onder Ananus, wat as hoëpriester aangestel is deur

goewerneur Albinus, die opvolger van Festus, wat in 60 n.Chr. dood is, en is die brief waarskynlik al voor Jakobus se dood neergeskryf.  

60 1 Petrus kom van die apostel van Jesus af (1:1; Mt.16:17-18) wat met die hulp van Silvanus in goeie Grieks geskryf is (5:12) aan klein groepies Christene in die noorde en sentrale dele van

Klein-Asië (die huidige Turkye; 1:1). Die brief word geskryf in Petrus se laaste lewensjare,

voordat hy volgens die tradisie in Rome vir sy geloof tereggestel is in 64 n.Chr.

61 2 Petrus is ‘n soort testament van die apostel Petrus, deur ‘n skrywer met swakker Grieks as Silvanus in 1 Petrus, wat Petrus se verkondiging in opdrag van Petrus deurgee, of kort voor

Petrus se dood, of kort daarna. Waar 1 Petrus vervolging van die gelowiges aanspreek (4:1-6;12-19; 5:9), is 2 Petrus gerig aan lesers wat gevaar loop om deur dwaalleraars (2:1,10) van hulle

standvastigheid beroof te word (3:17).

62 1 Johannes, Hebreërs, 2 Johannes en 3 Johannes is alvier sonder die naam van die skrywer. Die drie briewe 1,2,3 Johannes is deur die tradisie aan die apostel Johannes verbind, netsoos die

vierde Evangelie. Die inspirasie vir die spesifieke denkwyse van die Evangelie en die drie briewe het wel van die apostel gekom, maar is ontwikkel deur sy volgelinge. Terwyl die Evangelie

waarskynlik nog tydens die apostel se lewe afgerond is, is die briewe moontlik tot tien jaar na sy dood voltooi. 1 Johannes is gerig teen dwalings in die gemeentes: ‘n Joodse groep wat die

mensheid van Christus ten koste van sy goddelikheid beklemtoon het, en ‘n Griekse groep wat die Godheid van Jesus beklemtoon het ten koste van sy menslikheid.

63 2 Johannes word aangebied as ‘n persoonlike brief van ‘die oudste’ of leier van die Johannese huisgemeentes in en rondom Efese, aan ‘’n uitverkore vrou en haar kinders’ wat ‘n

skuilnaam is vir ‘n spesifieke huisgemeente en al die lede daarvan, om anoniem te bly in die lig van die Romeinse vervolging van die Christene.

64 3 Johannes kom, soos 2 Johannes, weer van ‘die oudste’ of leier, maar hier ‘aan die geliefde Gaius wat ek waarlik liefhet’ en aan die waarheid vashou, anders as Diotrefes, die arrogante leier

van die plaaslike gemeente, wat die brief wat ‘die oudste’ aan die gemeente geskryf het

teëgegaan het (v9).

65 Judas is waarskynlik ook ‘n broer van Jesus, soos Jakobus (Mk.6:3; 1 Kor.9:5), wat dit uit beskeidenheid nie meld nie, maar homself as ‘n dienskneg van Jesus Christus bekendstel.Sy

aanval op die dwaalleraars is korter as 2 Petrus s’n, wat waarskynlik op Judas uitgebrei het, en ander dele van Judas uitgelaat het. Daarom is Judas moontlik voor 2 Petrus geskryf.

66 Openbaring. Die gesigte wat die apostel Johannes op Patmos gehad het en vir die gemeentes in Klein-Asië opgeskryf het (1:9-11), is waarskynlik deur sy volgelinge bygewerk in dié boek

vol beelde uit die Ou Testament. Johannes se verbanning na Patmos was waarskynlik teen die einde van keiser Domitianus, wat die Christene vervolg het, se regering (ongeveer 95 n.Chr.).

 

Skrywer: Prof Fancois Malan




Die King James Bybel

Die King James Bybel – Coen Slabber

The most influential version of the most influential book in the world, in what is now its most influential language.

Dit is een van die kommentare op die King James Bybel toe dit in 1611 – vier honderd jaar gelede – verskyn het. Dit was egter nie die eerste Bybelvertaling in Engels nie. Tydens die bewind van koning Henry VIII verskyn die Great Bible en in 1568 die Bishop’s Bible.

In Januarie 1604 roep koning James I die Hampton Court Conference bymekaar. Hulle besluit dat ’n nuwe vertaling nodig was, veral as gevolg van die probleme wat die Puriteine met die ou vertalings gehad het. Die koning se opdrag was dat die vertaling die ekklesiologie en episkopale (biskoplike) struktuur van die Kerk van Engeland moes weerspieël.

Daar was 47 vertalers wat in ses komitees gewerk het – twee elk by die universiteite van Oxford, Cambridge en Westminster. Almal was lede van die Anglikaanse Kerk. Die Ou Testament is uit Hebreeus, die Nuwe Testament uit Grieks en die apokriewe uit Grieks en Latyn vertaal.

By hierdie eerste vergadering word ’n aantal algemene reëls vir die vertaling neergelê. Hier is ’n paar van hulle:

  1. Die name van die profete en skrywers moet so vêr as moontlik onveranderd bly.
  2. Die ou “kerkwoorde” moet behoue bly – kerk mag nie met gemeente vervang word nie.
  3. Die verdeling in hoofstukke moet so vêr as moontlik behoue bly.
  4. Daar mag geen kantnotas wees nie, behalwe om Griekse of Hebreeuse woorde te verduidelik.
  5. Elke persoon op elke komitee moet sy gedeelte individueel vertaal. Daarna kom die hele komitee bymekaar. Hulle bespreek die vertaling en besluit dan wat ingesluit sal word.
  6. Elke komitee se vertalings moet aan al die ander komitees gesirkuleer word.
  7. Verskille sal by ’n algemene vergadering uitgesorteer word.
  8. Die Bishop’s Bible is hulle vertrekpunt, maar hulle kon ook ander vertalings gebruik – Tyndale, Coverdale en Geneva.

Die verskillende komitees het hulle werk in 1608 voltooi. Vanaf 1609 het die general Committee of Review die werk van die komitees hersien. Aartsbiskop Bancroft dring aan op finale seggenskap. Hy bring 14 veranderinge aan. In 1611 word die Bybel gepubliseer deur die koning se drukker Robert Barker – of as los bladsye of gebind.

Die eerste uitgawe het ’n interessante titel gehad: The Holy Bible, containing the Old Testament and the New: Newly translated out of the original tongues: with the former translations diligently compared and revised by his Majesty’s special Commitment.

in die eerste helfte van die 18de eeu word die King James Bybel algemeen aanvaar as die Bybel van die Protestantse kerke in Engeland. Soos die Nederlandse en later Afrikaanse Bybel ’n groot rol gespeel het in die uitbouing van die taal het die King James Bybel ook baie mense leer lees en skryf. Nie minder as 257 idiome in die Engelse taal het hulle oorsprong in hierdie Bybel.

Hierdie artikel is geskryf om een van die pilare van Bybelvertaling se 400ste herdenking te vier.

 

Skrywer: Dr Coen Slabber




Die Groot Geloofswoordeboek: Vulgaat

Die Groot Geloofswoordeboek: Vulgaat

Vulgaat

(*Vertaling(-s) van die Bybel)

Dit is die vertaling van die Bybel wat Hiëronimus (Jerome) in die vierde eeu in Latyn gemaak het. Hy het liewer die Hebreeuse Ou Testament as die Septuagint gebruik. Dit help ons soms om te weet hoe die Hebreeuse teks destyds gelyk het omdat daar dele van die Hebreeuse Ou Testament is waarvan ons nie meer afskrifte uit daardie tyd het nie. Die Vulgaat was vir eeue lank algemeen in gebruik in die Westerse kerk. Dit is belangrik om te onthou dat die Vulgaat, net soos die Septuagint, ’n aantal boeke ingesluit het wat nie in ons Ou Testament is nie, sodat ook die kerk in die Weste vir baie eeue ’n ruimer Ou Testament as ons gebruik het. (*Kanon) Die kerk in die Nabye-Ooste het natuurlik Grieks gepraat. Hulle sou dus die oorspronklike Griekse Nuwe Testament en die Septuagint gebruik het.

 

Skrywer: Prof Adrio König




Die Bybel en intellektueel minder begaafde lesers

Die Bybel en intellektueel minder begaafde lesers – Jan van der Watt

Gerard vra:

Ek sou graag wou weet of daar iemand is wat n studie gedoen het ‘Hoe om die boodskap van Verlossing te verduidelik aan minder intelektuele begaafde leerders.

Antwoord:

Prof Jan van der Watt antwoord:

Ek weet nie van so ‘n studie nie. Wat ek wel kan voorstel is dat van die Bybel vir Dowes gebruik gemaak word. Daar is die moeilike konsepte eenvoudig gestel. As die taal gevolg word, mag dit dalk help.

Skrywer: Prof Jan van der Watt